Quả táo được gọt, chỉ vài phút sau nó sẽ tự chuyển sang màu nâu, đó là
ví dụ dễ nhất cho thấy quá trình ôxy hóa. Với con người, sự ôxy hóa diễn
ra âm thầm lặng lẽ. Nó làm chúng ta mau già hơn và gây ra nhiều căn bệnh mãn
tính thường bắt đầu tuổi 40
Sự
oxy hóa là gi?
Sự sống của muôn loài bắt
đầu từ khi có khí oxy trên trái đất. Oxy rất cần thiết cho cơ thể sống nhưng
oxy cũng làm vạn vật bị hủy hoại. Tiến trình thoái hóa, biến dạng, gỉ sét dưới ảnh
hưởng của oxy được đặt tên là hiện tượng oxy
hóa. Vậy sự oxy hóa tác động đến con người như thế nào?
Oxy
nguyên tử thiếu 2 điện tử nên luôn tìm mọi cách cướp 2 điện tử
từ bất kỳ vật chất nào nó tiếp xúc để đạt trạng thái cân bằng bền. Gốc tự do thiếu một điện tử còn hung hãn
hơn. Chúng sẵn sàng tấn công bất cứ ai để cướp lấy một điện tử còn thiếu. Chúng
ta gọi chung những tên cướp này là gốc tự
do. Oxy chiếm 20% bầu khí quyển xung quanh ta còn gốc tự do xuất hiện càng nhiều khi xã hội càng công nghiệp hóa. Đây chính là những sát thủ âm thầm
làm con người không thể thoát ra khỏi vòng sinh
- lão - bệnh - tử
Gốc
tự do từ đâu?
-
Từ môi trường ngoại sinh : tia phóng xạ,
tia cực tím của ánh nắng mặt trời, các bức xạ có năng lượng cao, khói thuốc lá,
khí thải của các nhà máy, động cơ xe cộ; từ nguồn thực phẩm ta ăn hàng ngày bị
nhiễm thuốc trừ sâu, chất tăng trưởng, chất bảo quản, ăn uống dư thừa năng lượng,
nghiện rượu, từ việc tiếp xúc thường xuyên với hóa chất, từ các tân dược ta
dùng để trị bệnh… Đều là những yếu tố sản sinh các gốc tự do
-
Từ môi trường nội sinh : các hoạt động
như hô hấp, hô hấp tế bào, vận động cơ, suy nghĩ... đều lấy năng lượng từ phản ứng chuyển hóa ATP : O2 + chất
dinh dưỡng → Năng lượng + CO2. Các hoạt động trên khi thực hiện ở cường
độ cao thường sinh ra sản phẩm phụ là các gốc tự do. Sự căng thẳng thần kinh,
chấn thương tâm lý (stress) cũng sinh ra gốc tự do.
Tác
động của gốc tự do và bệnh lý:
Khi các gốc tự do tích
tụ đến một mức độ nào đó nó sẽ tấn công vào màng tế bào. Ban đầu chúng khởi
phát từ một điểm để cướp điện tử, sau chính các phần tử bị mất điện tử sẽ tấn
công lan rộng tiến tới phá hủy và làm mất chức năng trao đổi chất của màng tế
bào, làm biến dạng cả vùng mô tế bào, gây ra các chứng bệnh hiểm nghèo như: ung
thư các loại, u xơ tuyến tiền liệt, cổ tử cung, viêm loét dạ dày, tá tràng, xơ
vữa động mạch, tiểu đường, đục thủy tinh thể, huyết áp cao, gây ra tai biến mạch
máu não, đột quỵ, làm giảm sút trí tuệ, viêm khớp, suy giảm hệ thống miễn dịch
dẫn đến tăng nhanh quá trình lão hóa làm da nhăn nheo, tóc bạc, lưng còng.
Chất
chống oxy hóa
Rất may, trong cơ thể con người lại có các chất chống ôxy hóa giống như những
hiệp sỹ chuyên đi săn bắt cướp.
Các hiêp
sỹ này luôn mang theo một điện tử dư để khi gặp bọn cướp thì sẵn sàng cho
chúng. Gốc tự do sau khi đã nhận lấy một điện tử thiếu thì trở nên hiền hòa và vô
hại. Vì thế, có thể phòng
tránh nhiều căn bệnh nghiêm trọng một cách hiệu quả và tương đối đơn giản bằng
cách tiếp tế kịp thời cho cơ thể các chất chống oxy hóa như betacaroten,
vitamin C, E hoặc khoáng tố như selen, kẽm, vanadium hay hoạt chất trong thực vật
như flavon, polyphenol, isoflavon, anthocyanin …
Chất chống oxy hóa có nhiều
trong các loại rau củ có màu đậm như cải bina, bông cải, mầm cải, cà rốt, củ dền,
ớt tây, cà chua, các loại ngủ cốc và họ đậu đặc biệt ở dưới lớp vỏ, hành, tỏi,
gừng, nghệ… Chất chống oxy hóa cũng có nhiều trong các loại trái cây có màu sặc
sở như : gấc, đu đủ, lựu, tất cả các loại dâu và nho, cam, chanh, bưởi, kiwi,
măng cụt, táo, lê, mận… Chất chống oxy hóa có nhiều trong một số chất béo như dầu
oliu, dầu hướng dương, dầu mè, mở cá nước lạnh, mở cá da trơn… Ngoài ra chất chống
oxy hóa còn có nhiều trong gan động vật, trà xanh, sữa chua, mật ong…
Hãy
bảo vệ cơ thể bạn trước khi quá muộn
Tại sao có người trông
trẻ hơn tuổi của họ, trong khi một số người trông lại già hơn so với tuổi của họ.
Những người có xu hướng già hơn tuổi có sự tích tụ các chất ôxy hoá nhanh hơn
trong khi đó một số người lưu giữ được tuổi thanh xuân trong thời gian lâu hơn
vì sự tích tụ các chất ôxy hoá trong cơ thể họ chậm hơn.
Điều này có nghĩa là
gì? Môi trường sống hiện đại của chúng ta, thức ăn và đồ uống, chúng ta ăn uống
và hấp thụ, bao gồm cả nước đang là nguồn sinh các gốc tự do cao và cơ thể của
chúng ta đang không chống lại được quá trình các ô nhiễm của môi trường sống
và ngày càng tăng tỷ lệ mắc bệnh thoái
hoá, và y học hiện đại có thể không đưa ra được bất cứ cách chữa trị nào.
Chế độ ăn uống nghèo
nàn, một lối sống không lành mạnh, và độc tố trong môi trường xung quanh chúng
ta tất cả điều đó có thể tác động mạnh mẽ đến nồng độ của gốc tự do trong cơ thể
của mỗi chúng ta.
Biết cách ứng dụng chất
chống ôxy hóa trong cuộc sống thường ngày qua chế độ dinh dưỡng hay ngay cả dưới
hình thức dùng thuốc theo hướng dẫn của thầy thuốc cho đối tượng dễ là nạn nhân
của phản ứng ôxy hóa như : người lao động nặng, công nhân trong môi trường ô
nhiễm, nạn nhân của stress, bệnh nhân mạn tính, vận động viên chuyên nghiệp, người
lớn tuổi..., chính là bí quyết trì hoãn tuổi già.
Phòng
bệnh bao giờ cũng đơn giản, an toàn, chủ động hơn trị bệnh! Phòng bệnh do chất
ô-xy hóa vì thế cần được bắt đầu càng sớm càng tốt, ngay khi chưa bệnh, từ ngày
hôm nay! Vậy hãy tránh xa các nguồn sinh gốc tự do và nên ăn nhiều thực phẩm chống
oxy hóa trước khi quá muộn. Đây là phương án rẽ tiền và dễ thực hiện nhất
Ngô Tường Hy
Tài
liệu tham khảo:
